[1] denominatione G nominatione NO
[2] Isid. orig. 18, 27, 3
[3] circuli seu post spectacula add. N
[4] Cf. Mirabilia (VZ, III, pp. 58-59). De Constantino mentio fit in Graphia 34 (VZ, III, p. 91; locus exscriptus ex Paulo Diacono), sed non in Mirabilibus. Miracole vulgo conscripte hanc Constantini legendam amplificaverunt (VZ, III, p. 123), ex quibus eam hausit Anonymus Magliabechianus (VZ, IV, pp. 132-133).
[5] De hoc lapide vide quae disputavit C. Re, Il Campidoglio e le sue adiacenze nel secolo XIV, «Bullettino della Commissione Archeologica Comunale di Roma», X (1882), pp. 101-102.
[6] bonis scripsi bona codd.
[7] concordat ~ inventa add. N
[8] id est lictores post indices add. NO
[9] Caballinum Pomptinam paludem et Gallinariam silvam ex Iuv. 3, 307 rettulisse veri simile est.
[10] mercatores G negotiatores NO
[11] capta G captata NO
[12] quoquo modo post procellosis add. N
[13] [et additis a O] tergo gubernaculis post velis add. NO
[14] Cf. Plin. nat. 11, 264
[15] Cf. Hier. Hebraic. nom., p. 148
[16]Graphiam 1 (Codice topografico della città di Roma, III, a c. di R. Valentini e G. Zucchetti, Roma 194? [exinde VZ], p. 77)
[17] Cf. Graphiam 2 (VZ, III, p. 78). Iustinus in vanum affertur.
[18] Cf. Graphiam 3 (VZ, 3, p. 78). Petrus Diaconus Noah et Nimrod ex versione Latina Flavii Josephi Antiquitatum Iudaicarum cognovit inque Historia Romana memoravit. Vide H. Bloch, Der Autor der "Graphia aureae urbis Romae", «Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters», XL (1984), pp. 80-82.
[19] Cf. Graphiam 4 (VZ, 3, p. 78).
[20] iuxta ~ vocatum NO Albulam iuxta Tiberim Romanum G
[21] appellavit ~ Romanorum ripam N venientium ~ ripam om. O id est ~ Romanorum ripam deest in G
[22] Cf. Ioann. Balb. Cath. s. v. Italia.
[23] id est Sicilia N unde Sicanus –a –um, id est Siciliensis Hug.
[24] Et notandum ~ Ytalus add. N
[25] Cf. Isid. Orig. 9, 2, 85.
[26] celebrabantur G colebantur NO
[27] De Fauno in Graphia non fit mentio. Caballinus de eo apud Iustinum (43, 1) et Lactantium (inst. 1, 22) legere potuit. Quem vero fontem de Aurelia eiusque ara exscripserit plane ignoro.
[28] Aliqui ~ Romanas add. NO
[29] Cf. Graphiam 7 (VZ, 3, p. 79).
[30] Lupercal codd. Lupercum Iust.
[31] ubi nunc est ecclesia Sancti Theodori post XLIII add. N (cf. Pomponii Laeti commentarios: VZ, IV, Roma 1953, p. 436)
[32] Caballinus Palladem deam et Pallantem, Evandri filium (de quo legit apud Servium, Aen. 8, 51), confudit.
[33] Cf. Mythogr. Vat. 3, 10, 7 (ex Fulg. myth. p. 76).
[34] Graphia 5 (VZ, 3, p. 78). Valentia, antiquum urbis Romae nomen, apud Servium (Aen. 1, 273) et Solinum (1, 1) memoratur.
[35] ipsius G populatam N populi O
[36] ubi G sub quibus N super quibus O
[37] Cf. Anonymum Magliabechianum, qui templum Veneris (ex Mirabilibus: VZ, 3, p. 60) et domum Octaviani in loco S. Petri ad Vincula olim sitam memoravit (VZ, 4, p. 148) necnon de palatio Caesaris … iuxta Carinas, quae la Carnara dicuntur vulgariter mentionem fecit (VZ, 4, p. 126).
[38] Graphia 10 (VZ, 3, p. 79).
[39] Latinus codd. Latius Goffred.
[40] Graphia 11 (VZ, 3, p. 79).
[41] CCCXIX corr. ex Paul. CCCXX codd.
[42] que incipit Rem publicam (Cic. Catil. 3, 1) post Invectivarum add. NO
[43] Ardeacia ~ lupa om. O
[44] Isid. orig. 15, 1, 2.
[45] Curiatibus codd. Curiatiis Liv.
[46] Cf. Verg. Aen. 7, 47.
[47] degens post Saturnus add. NO
[48] Graphia 3 (VZ, 3, p. 78). Hic locus Graphiam redolet totus.
[49] Cf. Iac. de Vor. leg. aurea 69 [p. 311], ubi tamen de carcere nulla fit mentio.
[50] De Campania nonnumquam mentionem fecit Livius; medii aevi provinciam Maritimam tamen cognovisse non potuit.
[51] Cf. Graphiam 17 (VZ, 3, pp. 81-82, cum n. 5). De hac etymologia vide etiam F. Clementi, Il Celio nella leggenda, «Capitolium» XII (1937), p. 232.
[52] Ioann. Balb. cath. s. v. vatis.
[53] Hug., fol. 52v: Hee esquilie, arum: vicus Rome, ubi erat sepultura publica; unde Iuvenalis: Esquilias dictumque petunt a vimine collem (3, 71). Qui locus Hebraice dicitur carnarium, et dicitur ille locus Esquilie quia esce alituum, quia ibi aves comedebant hominum cadavera, unde quidam mons vicinus dictus est Esquilinus.
[54] Exquiliam codd. Esquilinam Liv.
[55] Exquiliam codd. Esquilinam Liv.
[56] Cymbrico codd. (ad summum) Cyprium (vicum) Liv.
[57] templum Dyanum codd. Dianium Liv.
[58] provinciis G partibus NO
[59] denominata a quodam celesti signo taurus nominato post Tauri add. NO
[60] Duilium qui tribunus correxi ex Liv. Diuliumque tribunum codd.
[61] et cetera G cui tum figuli (figuli] Ficulensi Liv.) nomen fuit (Liv. 3, 52, 3) NO
[62] Papias elem. s. v. flaminis; cf. Isid. orig. 7, 12, 18-19.
[63] temporibus ~ Marci add. NO
[64] extra ~ Agnetis add. NO
[65] Solaria O Salaria GN
[66] Solaria NO Salaria G
[67] sicut patet post frequentabantur add. N
[68] Pinciana GPinciana vel Pincina NPincina O
[69] Cf. Ioann. Balb. cath. s. v. pinnae.
[70] Cornelium codd. Gnaeum Val. Max.
[71] et clara, et cetera post specialis add. N
[72] intra NO extra G
[73] ubi est hodie ecclesia Sancte Martine, Capitolium prope post habebat add. NO
[74] Vide etiam Serv. Aen. 1, 292 (cf. Aen. 6, 859). Confer quae de Marte exposuit Albericus, Alleg. poet., fol. XLIIv-XLIIIr (ubi Remigius laudatur).
[75] Isid. orig. 8, 11, 51-52.
[76] Isid. orig. 8, 11, 52.
[77] Romanas om. GN
[78] Liv. 1, 11, 7.
[79] nimiam G innumeram NO
[80] et peregrinorum post forentium add. NO
[81] Hunc Valerii Maximi locum falso interpretatus est Caballinus.
[82] Horum verborum alia testimonia significaverunt Valentini et Zucchetti (VZ, 4, pp. 36-37, n. 2), auctore Reinhardo Elze. In coronationis ordinibus, qui ab ipso Elze (Die Ordines für die Weihe und Krönung des Kaisers und der Kaiserin, hrsg. R. Elze [Fontes iuris Germanici antiqui … ex Monumentis Germaniae Historicis separatim editi], Hannoverae 1960) publici iuris facti sunt, hunc locum non repperi. Digestorum locus, ut per totam Polistoriam saepissime accidit, in vanum a Caballino allatus est. Eodem fere tempore quo Caballinus haec scripsit coronationis formulam illam sollemniter memoravisse videtur Nicolaus Laurentii (Cola di Rienzo vulgo dictus). Vide quae dixerunt F. Papencordt, Cola di Rienzo e il suo tempo. Con annotazioni e aggiunte di T. Gar, Torino 1844, p. 130; K. Burdach – P. Piur, Briefwechsel des Cola di Rienzo, V, Berlin 1929, pp. 232-233; P. Hetherington, Medieval Rome. A portrait of the cityand its life, London 1994, p. 26.
[83] Viridaria ~ nuncupata GO Viridaria, aliter dicta nunc Stercoraria N
[84] Caballinum hunc locum alio ex auctore excerpsisse ac perperam Macrobio tribuisse opinor.
[85] cum dolenter intueretur post totam add. NO
[86] humana correxi ex Liv. humana codd.
[87] humanaque consilia in rectam sedem transposui: post iuvare praebent codd.
[88] iuvabant correxi ex Liv. iuvare codd.
[89] repeti correxi ex Liv. reperi G reparari NO
[90] prospera codd. secunda Liv.
[91] {arma ~ momento G}
[92] deinde G demum NO
[93] que antiquitus Nevia dicebatur, et cetera post explicatur add. N
[94] Tyronum G Tyrona NO
[95] Tyronis G Tyrona NO
[96] Cf. Isid. orig. 9, 3, 36-37.
[97] Collinam N Neviam O
[98] et portam ~ Nevia om. O
[99] sed ~ et cetera N de eadem O
[100] Sed ab olim ~ et cetera add. NO
[101] quia parum usitata existit post usu add. NO
[102] ibidem ~ nomine add. NO
[103] An Caballinus codicem Hieronymi interpolatum vel glossatum in manibus habuit?
[104] facta concordia cum Romanis post sui add. N
[105] vel dici potest ~ Sancti Petri NO hanc partem capituli 38 sic seiungit G
39 De porta Tyrena
Vel alias huiusmodi porta dicebatur ab olim porta Tyrena, id est Tuscorum, per quam itur Tusciam et presertim in maritimam Tyrenorum, id est Tuscorum, qui secundum Livium VII Ab urbe condita c. I Tyreni dicuntur (cf. Liv. 5, 33, 8 potius quam 7, 2, 4; 6); {et vicus existens inter portam Collinam et portam Tyrenam, per quem habetur accessus ad huiusmodi portam, est ubi ab olim gentes Arunti filii Porsenne regis Etruscorum post conflictum receptum ab Aricinis, perdito ipsorum duce, in urbe se receptaverunt ad curandum vulnera, quia nullum propius erat profugium. Appellatus est vicus Tuscus, et est de pertinentiis urbis et non civitatis Leonine, secundum Livium II Ab urbe condita c. III § obmisso bello Romano Porsenna cum parte copiarum filium Aruntum Ariciam oppugnatum mittit (Liv. 2, 14, 5). Sed hodie vicus huiusmodi Tuscus dicitur porticus Sancti Petri.}
{De eadem}
Vel dicitur porta Pertusa a parvo saltu, id est monte, in quo est sita dicta porta, qui est parvior pre ceteris aliis montibus finitimis dicte porte. Et ideo mons huiusmodi respectu parve altitudinis dicebatur antiquitus Romano dyomate monte Pertuso, id est mons parvus, antequam beatus Leo papa hedificaret civitatem Leoninam; et hec ultima expositio est verior. Et iste quattuor Porte {secundum quosdam, et male, [i. r.] non} sunt de pertinentiis urbis, sed civitatis Leonine, occupate meo tempore tyrannice per Ursinos de Ponte huiusmodi, ubi apostolice sedis presul fecit inhabitare Sardos et Corsos exules ab insulis eorundem, destructis ab olim per Agarenos, secundum Ieronimum in Cronica sua.
Textus quem exhibent NO melius cohaerere mihi videtur itaque eum in editionem recepi
[106] sicut patet ad oculum post lutuosa add. N
[107] ubi est hodie ecclesia Sancti Pancratii post aram add. NO
[108] per eam exeuntibus contra Vegentes populos post Fabiis add. N
[109] Serv. Aen. 8, 336-337. Ad Varronis mentionem confer Serv. Aen. 8, 51. De Urbano, qui undecies, sed, pace Caballini, numquam ad Carmentam vel portam Carmentalem apud Servium memoratur, vide Strzelecki, 1961.
[110] Liv. 5, 54, 4.
[111] {sed prius ~ nuncupatum} G
[112] Alias huiusmodi porta ~ vasa terrea G Alias huiusmodi porta dicitur Erea ab ere, quod est tributum priscis temporibus prestari solitum Romanis a singulis regibus et provinciis universis per singula quinquennia, et portabatur ad urbem per eos et questores huiusmodi tributorum per rates et navigia quam plurima vasis terreis plena eris per mare usque Romam in regione Transtiberim, ab olim nuncupata Ravenna, eo quod ipsa regio ab olim erat portus et refugium navium predictarum, et huiusmodi vasa terrea NO
[113] Isid. orig. 20, 12, 1.
[114] Lauduscolana codd. Rauduscula (v. l. rauduscolana) Val. Max.
[115] Caballinus Graphiam, quam supra (Polist. 6,20,3) memoravit, significare videtur.
[116] Hugutio monimen, sed non munimen, ex monendo deduxit.
[117] Prud., Perist. 10, 413 (cf. Plut. Mor. 280D: Romen eptalofon). Cf. Polist. 8, pr., 1.
[118] Graphia 2 (VZ, 3, p. 78). Hic locus Graphiam redolet totus.
[119] ubi G in cuius clivo NO
[120] hedificata G sita NO
[121] Romanum pontificem G Romanos pontifices NO
[122] hodie post requiescit add. NO
[123] erea post urna add. NO
[124] Cf. Mirabilia (VZ, III, pp. 43-44).
[125] Graphia 7 (VZ, III, p. 79).
[126] Iust. 43, 1, 6. Hoc loco Caballinus Graphiam cum Graphiae fonte (puta Iust. 43, 1) coniunxit. Verba non ex Liv. 1, 5, 1-2 descripsisse videtur.
[127] Politorium suppl. ex Liv., om. codd.
[128] militibus codd. milibus Liv.
[129] Admurcie] ad murcie codd., sed cf. Liv. 1, 33, 5
[130] Caballinus Nimrod ex Graphia 3 (VZ, III, p. 78) Iustini loco (43, 1, 5) addidit.
[131] Isid. orig. 15, 2, 31.
[132] secundum Clementem libro X Itinerarii t. De origine deorum c. I, quod incipit Cum Saturnus (Ps. Clem.-Ruf. Rec. 10, 11, 3 e. a. [Saturnus crebro Recognitionum libro decimo memoratur, non tamen Terminus]) post putaverunt add. NO
[133] Saturnus codd. Tarquinius Lact.
[134] tribulus codd. stipes (v. l. tribus) Lact.
[135] aram codd. aream Liv.
[136] Graphia 11 (VZ, 3, p. 79). Pro mausoleo, apud Valentini-Zucchetti (4, p. 42) et Schramm (Kaiser, Könige und Päpste. Gesammelte Aufsätze zur Geschichte des Mittelalters, Band 3, Stuttgart 1969, p. 321) scripto, lege manseolum (cf. editionis Schramm apparatum criticum).
[137] Cf. Serv. Aen. 7, 657.
[138] Isid. orig. 8, 9, 19.
[139] Papias nihil nisi augurium ab ave dictum esse refert. Augurii etymologia ex Isidoro descripta esse videtur.
[140] In Isidori capite De montibus ceterisque terrae vocabulis (orig. 14, 8) de Aventino non fit mentio. Haud scio an Caballinus Acrocerauniorum descriptionem (fulminum iactus: orig. 14, 8, 6) meminerit.
[141] Concordat Livius II Ab urbe condita c. X in fine (cf. Liv. 2, 32, 1 – 33, 3) post cetera add. N
[142] et cetera G et cetera, ubi est hodie ecclesia Sancte Sabine N ibique est hodie eclesia Sancte Sabine fratrum ordinis predicatorum O
[143] Livius in vanum allatus est.
[144] Quamquam in Recognitionibus nonnulli homines ut di culti memorantur (cf. ed. Strecker, 1986, s. v. colo), Quirinus ad hoc propositum numquam laudatur. Nescio an Caballino rec. 10, 25, 2 in mentem venerit.
[145] admiratione correxi admirationem codd.
[146] dicto ~ dyomate G in templo Quirinali Capitolium prope, dicatum Romulo N om. O
[147] Dorsuo correxi ex Liv. dorso codd.
[148] cinctu correxi ex Liv. cinctus codd.
[149] {Concordat Valerius ~ tempestate} G
[150] Romuli G conditum NO
[151] princeps G principes N
[152] fuit G sint N
[153] satis ~ Fabiorum om. O
[154] tarde volantes codd. quia omnes volentes priora petunt Hug.
[155] Caballinus sine dubio Hugutionis fontem, puta Isidorum (orig. 12, 7, 3 et 77), legit.
[156] Cymbrorum, id est Flandrentium et Theotonum codd. Gallorum Paul.
[157] laqueis nocte proxima suspenderunt codd. necaverunt Paul.
[158] Plin. nat. 34,16.
[159] Caballinus apud Hieronymum de Marii consulis victoria et triumpho tantum legere potuit.
[160] et cetera post gravavit add. G
[161] Caballinus locum classicum quo Gregorius Magnus antiquorum monumentorum eversor proponitur ex Martino Polono exscripsit atque ad Marii consulis tropaea accommodavit. Cf. T. Buddensieg, Gregory the Great, the destroyer of pagan idols. The history of a medieval legend concerning the decline of ancient art and literature, «Journal of the Warburg and Courtald Institutes», XXVIII (1965), pp. 47 et 51-52.
[162] Ioann. Balb. cath. s. v. palma.
[163] Cf. Librum Pontificalem, 1, p. 376, cum n. 43.
[164] Incidentia G De incidentia [vel applicatione O] NO
[165] nominatur G dicta est NO
[166] Cf. Polist. 7, 1, 1. Roma civitas septicollis exprimitur apud A. P. Frutaz, Le piante di Roma, Roma 1962, tab. 13, form. IV. Vide etiam quae de hoc loco disputavit L. Onofri, Roma come Terrasanta, in Roma sancta. La città delle basiliche, a cura di M. Fagiolo e M. L. Madonna (Roma. Storia, cultura, immagine, 2), Roma 1985, p. 29.
[167] nunc G ut in presenti NO
[168] huiusmodi G eiusdem N eiusdem post urbis praebet O
[169] numerum atque signa scripsi numero atque signis codd.
[170] Livius Quirites sed non Quirinalem a Curibus deduxit.
[171] Ad regionis insigne vide C. Pietrangeli, Insegne e stemmi dei rioni di Roma, «Capitolium», XXVIII (1953), pp. 185-186. Fontes vero ab eo memorati, pace Caballini, nihil nisi virides colles exprimunt.
[172] Isid. orig. 14, 8, 1.
[173] Incidentia G De incidentia regionis eiusdem O De dispositione dicte regionis N
[174] notandum GO sciendum N
[175] {templum Consi dei consiliorum} G. Cf. Graphiam 17 (VZ, III, p. 81: Palatium magnum monarchiae orbis); Serv. Aen. 8, 636 (Consus ut deus consiliorum).
[176] de quo ~ Dyane NO
[177] {ingentia} G
[178] triumviris G tribus viris tribunis NO
[179] vel G et NO
[180] .V. c. V ~ libro om. O
[181] Capitolinus codd. capitalis Val. Max.
[182] Capitolinus ~ triumvirorum om. O
[183] supplicia codd. Sulpicia Val. Max.
[184] Valerium ~ Concordat add. NO
[185] {quorum ~ tribunos} G
[186] ut cum correxi ex Dig. et N
[187] interventione correxi ex Dig. interventioni N
[188] tribuum correxi ex Dig. tribuni N
[189] Conclamat correxi ex Liv. consanitus N, ut videtur
[190] contenderet correxi ex Dig. contempneret N
[191] quidem N militum Dig.
[192] numquam N nonnumquam Dig.
[193] Concordat Digestorum ~ pautiores tribus om. O
[194] Concordat Digestorum ~ pollet add. N
[195] ictus codd. ictor Ioann. Sarisber.
[196] Ioann. Saresb. policr. 4, 2 [p. 239]. Vide etiam Ioann. Balb. cath. s. v. lictor.
[197] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 186.
[198] Ov. her. 2, 85.
[199] regio post que add. NO
[200] Papias elem. s. v. columis.
[201] que ideo ~ perhennis ac [i. r.] G
[202] regionis ipsius ~ studeant adequari} G
[203] Ioann. Balb. cath. s. v. statua.
[204] scilicet Brutorum, Publicolarum, Emiliorum, Fabritiorum om. O
[205] Camiliorum om. NO
[206] Metellorum om. NO
[207] {maiores} G
[208] adequare NO adequari G
[209] In qua regione ~ et cuiuslibet om. NO
[210] in prefationem Biblie post Ieronimum add. NO
[211] Plin. nat. 34, 16.
[212] Romanorum G predictorum NO
[213] {secundum Tullium ~ in scriptis} G
[214] In qua ~ Cesaris add. NO
[215] Ioann. Balb. cath. s. v. columna. Cf. etiam Alberici alleg. poet. fol. XXIIIr: sicut mortuis nobilibus columne ad significandum eorum columen superponuntur.
[216] Ovid. her. 2, 85.
[217] {pre ceteris aliis incolis Romanorum} G
[218] Vide Du Cange, vol. 6, s. v. pannus 2 (penne de vario), laudatum a Valentini-Zucchetti (IV, p. 47, n. 2).
[219] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 186.
[220] {regis} G
[221] progenies G tribus NO
[222] {sicut plene ~ origine} G clara [ibi O] post origine add. NO
[223] Cf. Polist. 6, 34, 2.
[224] Isid. orig. 3, 71, 2.
[225] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 186.
[226] Caballinusne aliquo loco Martem cum Luna coniunctum legerit plane ignoro. An ei venit Martis ex Iunone (Lucina) ortus in mentem (Ov. fast. 5, 229-258; Vat. Mythogr. 3, 11, 10)? Fortasse variabilitatem tantum Marti et lunae communem enuntiare voluit.
[227] Serv. Aen. 2, 335.
[228] fortuna pugne correxi ex Liv. fortune pugna codd.
[229] bellicantium codd. mulierum Malespina
[230] Malespina Sic., col. 787 (ubi vero formarum geminarum altera Gebellia, altera Guelfa dicta est).
[231] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, pp. 187-188. Fons vero omnium a Pietrangeli adductorum antiquissimus, s. XV pictus, Tiberis undas a Caballino memoratas non exhibet.
[232] Hanc glossam, quam Caballinum in aliquo corpore vaticiniorum Joachim Florensi attributorum legisse suspicor, adhuc reperire non potui.
[233] et austinensium om. O
[234] de quibus vidi ~ continetur add. NO
[235] In editionibus operis Eutropii et legendae Beati Damasi nihil de Urso legi. De Ursino quodam diacono, Damasi adversario, mentio fit apud Eusebium (hist. eccl. 11, 10) necnon in Libro Pontificali (1, p. 212). Fortasse Caballino etiam legendae S. Nicolai (cf. Iac. de Vor. Legenda aurea 3 [pp. 25-26]) venit in mentem.
[236] et vocatur ~ huiusmodi G quod castrum vocatur hodie NO
[237] a Romanis G et singulis annis Romanorum N ei singulis Romanis O
[238] post scientiam post deformitas add. NO
[239] {confestim} G ante severitate praebent NO
[240] Hunc locum in Senecae (necnon Publilii Syri) Proverbiorum editionibus frustra quaesivi. Caballinum eum ex recensione quadam aucta descripsisse probabile mihi videtur.
[241] supplicio codd. simplici iudicio rhet. Her.
[242] commotam codd. convictam rhet. Her.
[243] proditoria NO predictoria G
[244] continere scripsi pertinere codd.
[245] rubri N albi G om. O
[246] divinitus G casualiter NO
[247] rubeum N album G rubeum situm om. O
[248] albo NO rubeo G
[249] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 188. Fontes a memorati grypum rubrum in campo albo situm exprimunt ad unum omnes. Codicis G varia lectio errori vel Caballini vel librarii imputanda videtur.
[250] {et} G
[251] Caccavari G Cacervari NO
[252] Caccavari G Cacervari NO
[253] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, pp. 188-189. Eius vero fontes non cervi caput sed totum cervum (in campo caeruleo situm) exhibent omnes.
[254] Iac. de Vor. Legenda aurea 161 [pp. 712-713]; cf. AA. SS., Sept., tom. 6, pp. 124-126.
[255] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, pp. 189-190. Cornua tantum, una cum imagine Christi, depingi solent, raro caput totum, et numquam animal totum. Caballinus insignia regionum Regulae et Sancti Eustachii confudisse videtur.
[256] sicut pinea NO ut pinee [i. r.] G
[257] stat G fuit NO
[258] Cf. Mirabilia (VZ, III, pp. 44-45), parum recte exscripta.
[259] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 190.
[260] {dicta ~ publicis} G om. NO
[261] curia sive post civilium add. NO
[262] et de ~ publicis add. NO
[263] motus om. G
[264] manente in media parte fori patriam om. G
[265] hyatu ~ terra om. O
[266] Nonnulli ~ ferum [i. r.] G leonem invadens post ferum add. NO
[267] ac mentum pilosum admodum post oculos add. NO
[268] et est animal validum om. GO
[269] celebratur G colebatur NO
[270] { vel forte ~ caprecornu vocatum} G
[271] feroces post eiusdem add. NO
[272] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 190. Ad legendam quam insigne illud significat quamque Caballinus tamen praeteriit, puta draconem qui speluncam prope Capitolium sitam habitavit atque a Silvestro papa I occisus est (vide e. g. Mirabilia: VZ, III, p. 56), cf. C. Cecchelli, ???, 1938, pp. 157-173, necnon Id., Il Campidoglio nel Medioevo e nella rinascita, «Archivio della Società Romana di Storia Patria», LXVII (1944), p. 213.
[273] Martis ~ symulacrum om. G
[274] Martis bellicosi G ipsius Martis NO
[275] {et Martis, ubi est hodie ecclesia Sancte Martine} G om. NO et transposui
[276] {forum ~ Romanas} G
[277] Cathelline ~ templum add. NO
[278] Cf. Mirabilia (VZ, III, pp. 54-57); cf. insuper Liv. 1, 12, 6 (templum Statoris). Ad imperatoris Traiani ossa sub columna sepulta cf. Euseb.-Hier. chron. p. 197.
[279] id est Boetio post Severo add. NO
[280] Papias elem. s. v. severus (cf. Isid. orig. 10, 250).
[281] Cf. Mirabilia (VZ, III, p. 63, cum n. 3: templum Severianum, ubi est Sanctus Angelus); Miracole vulgo conscriptas (VZ, III, p. 125, cum n. 4: templum Severianum et porticus); Anonymum Magliabechianum (VZ, IV, p. 149), qui fortasse bibliothecas ibi constitutas cognovit.
[282] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 190. Imago Michaelis archangeli inde ab s. XVI nonnumquam piscis effigiei addita est.
[283] Marmorata G Molerata NO, fortasse recte
[284] Marmorata G Molerata NO, fortasse recte
[285] Marmorata G Molerata NO, fortasse recte
[286] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 190. Eius vero fontes unam tantum rotam (in campo rubro sitam) exhibent omnes.
[287] clarius om. NO
[288] Ad regionis insigne vide Pietrangeli, Insegne e stemmi …, p. 190.
[289] prima G primo NO
[290] Graphia 2 (VZ, III, p. 78). Totus hic locus Graphiam redolet.
[291] id est ripa ~ Eutropium add. NO
[292] Ratio inter Transtiberim et Ravennam intercedens ex eo colligitur quod in regione Transtiberim collocata erant castra Ravennatium, una cum castris Misenatium et militiis urbanis in regionariis antiquis (VZ, I, pp. 163 et 188) memorata. Cf. H. Jordan – Ch. Huelsen, Topographie der Stadt Rom im Alterthum, I, 3, Berlin 1907, p. 647. Haec castra per medium aevum Romae nonnulla vestigia reliquerunt. De regione Urberavennantium mentio fit in Libro Pontificali (1, p. 141, cum n. 2); de ecclesia, s. XVI diruta, di S. Stefano Rapignani quae vulgo dicitur, vide Huelsen, Le chiese di Roma nel medio evo. Cataloghi ed appunti, Firenze 1927, pp. 483 et 603; L. Gigli, Rione XIII – Trastevere. Parte II, II ed. (Guide rionali di Roma), Roma 1980, pp. 164-166; in Mirabilibus (VZ, III, p. 26) templum Ravennatium invenitur, cui postea ecclesia di S. Maria in Trastevere vulgo dicta est superposita. Vide Huelsen, Note di topografia romana antica e medievale. 4. Castra Ravennatium e Regio Ravennatium, «Bullettino della Commissione archeologica comunale di Roma» LV (1928).
