31 De porta Numentana
Porta Numentana dicitur quia per eam erat via et accessus ad civitatem Numentanam, nunc in castrum redactam, penes quam ab olim fiebant lateres figuli et tegule ac vasa figulorum ad muros et hedifitia construenda civitatum et oppidorum, ut ex hoc cives et opidani huiusmodi ab iniuria venti et ardore solis ac aquarum pluviis de celo cadentium defensarentur, secundum Livium III Ab urbe condita c. XVIII ยง per Marcum Duilium qui tribunus [60] plebis (Liv. 3, 52, 1), ibi: via Numentana (Liv. 3, 52, 3), et cetera [61].
Vel porta Numentana dicitur a numine, id est sacrifitio, quia flamines, id est filamines sacrorum tempore reliquias filo collo portantes, hoc est sacerdotes deorum sacris perfectis in signum sacerdotii deferebant almutiam religatis capilis filo occasione caloris [62], ad huiusmodi portam degentes in honore numinum id est deorum, qui numina antiquitus dicebantur; in ara sacrorum maxima cum reverentia horis debitis ministrabant assidue pietate religionis et culture sacrorum.
Vel potest dici porta huiusmodi ideo Numentana ex eo quod ad portam eandem colebatur quedam dea que deorum omnium domina dicebatur, hoc est Cibelles, antequam sibi et eius filiis in honore ipsorum templum pantheon mirificum decreto senatus fuisset constructum temporibus Marchi Agrippe, consulis Romani, adoptivi filii Octaviani, imperatoris Romani, propter virtutes huiusmodi Marci [63].
31, 4 Et propterea huiusmodi porta Numentana dicitur hodie a Romanis porta de Domina, retinentibus antiquorum solo vocabulo ritum.
31, 5 Nonnulli cives Romani finitimi dicte porte vocant eam portam Sancte Agnetis, extra quam requiescunt beatarum Agnetis [64] et Constantie, filie Constantini imperatoris Romani, virginum corpora gloriosa.
